Wymiar sprawiedliwości

Wymiar sprawiedliwości stanowi kwalifikowany, szczególny rodzaj ochrony prawnej (sensu stricto) i orzekania w szczególnych warunkach.

Wymiar sprawiedliwości:

  1. Definicja klasyczna
  2. Definicja przedmiotowa
  3. Definicja podmiotowa
  4. Definicja mieszana

Ad.a) definicja przedmiotowa –

  • Jest oparta o kryterium rodzaju rozstrzygania prawa
    • Jest najstarsza
    • Polega na tym, że zakłada się, że wymiarem sprawiedliwości jest rozstrzyganie spraw z zakresu prawa sądowego (cywilne i karne)

Ta definicja zmusza nas do rozróżnienia sądowego oraz pozasądowego wymiaru sprawiedliwości.

Ad.b) definicja podmiotowa –

  • Wymiarem sprawiedliwości jest rozstrzyganie konfliktów prawnych przez sądy
  • Powyższe ma poparcie w konstytucji, ponieważ to, co czynią sądy jest wymiarem sprawiedliwości
  • Ta definicja jest niedoskonała, bo nie zawiera słowa „tylko”, nie wyklucza zatem innych organów pozasądowych sprawujących wymiar sprawiedliwości
  • Ta definicja nie wymienia również innych organów pozasądowych, które sprawują wymiar sprawiedliwości (np. Trybunał Stanu).

Ad.c) definicja mieszana (modalna):

  • Jest najlepsza, bo jest ogólna i otwarta
  • Opiera się o sposób sprawowania wymiaru sprawiedliwości
  • Wymiarem sprawiedliwości jest tylko takie orzekanie, które odbywa się w specjalnych warunkach gwarantujących bezstronność i wysoką jakość rozstrzygania.

Te warunku podstawowe, warunki minimum to:

  • Orzekanie ma być wykonywane przez organ wyposażony w niezawisłość w orzekaniu

Specjalna procedura rozstrzygania dająca stronom wzmożone gwarancje obrony ich praw (mają je sądy powszechne, sądy szczególne, Trybunał Stanu, Sąd Najwyższy)

Organy ochrony prawnej:

Organ państwowy – jest to ustawowo zorganizowana grupa ludzi mająca za zadanie urzeczywistnianie podstawowych funkcji państwa (definicja celowości konstytucjonalistów).

Organy ochrony prawnej charakteryzują się 2 cechami:

  • Nie są organizacyjnie podporządkowane żadnemu organowi wykonawczemu ani ustawodawczemu państwa (w krajach Demokracji Ludowej, w PRL, istniał Państwowy Arbitraż Gospodarczy, organ administracyjny, który rozstrzygał spory cywilno – prawne)
  • Są funkcjonalnie odrębne, nie są podporządkowane organom wykonawczym ani ustawodawczym na żadnym szczeblu (są przypadki, gdy organ władzy administracyjnej, np. prezydent, był kolejną instancją sądu, np. w przyznawaniu praw łaski, ale jest to zwyczaj a nie podporządkowanie).

Niekiedy te 2 cechy nazywa się zasadą odrębności organów ochrony prawnej.

  • Zasada specjalizacji (różne organy są powoływane do rozstrzygania poszczególnych spraw – nie jest dobra i już w latach 80–tych zaczęto z niej rezygnować)
    • Zasada priorytetu władzy sądowej (sądy są właściwe we wszystkich sprawach)
    • Tendencja do integracji ochrony prawnej w rękach sądów.

Podział organów ochrony prawnej:

  1. Podział według kryterium udziału czynnika społecznego w danym organie:
    1. Państwowe organy ochrony prawnej (są to organy o charakterze urzędniczym, występują w nich wyłącznie urzędnicy państwowi, np. prokuratura)
    1. Społeczne organy ochrony prawnej (występują coraz rzadziej, są nimi np. sądy społeczne, koleżeńskie; tworzy się je od czasu do czasu)
    1. Organy ochrony prawnej o charakterze mieszanym (urzędniczo – społeczne, gdzie występują urzędnicy państwowi i czynnik społeczny, np. sądy powszechne i izby moralne – są sędziowie i ławnicy).
      1. Podział według kryterium orzekania:
        1. Organy nieorzekające (sądy, kolegia odwoławcze)
        1. Organy orzekające (są specjalnie powołane do rozstrzygania konfliktów prawnych i w ten sposób mają ukształtowaną procedurę prawną (np. sądy społeczne)
          1. Organy sądowe (sądy powinny mieć w swych rękach te organy, w przypadku których rozstrzyganie musi być wnikliwe i skuteczne. Wymagane są specjalne procedury)
          1. Organy pozasądowe (quasi sądowe)
  • Sąd w znaczeniu materialnym – organ powołany do sprawowania wymiaru sprawiedliwości, orzekający w imieniu państwa, wyposażony w specjalne gwarancje procesowe i ustrojowe prawidłowego orzekania
    • Sąd w znaczeniu formalnym – to każdy organ, który ustawa nazywa sądem.

Są 3 grupy organów sądowych:

  • Sądy w znaczeniu formalnym i materialnym
    • Sądy powszechne – to te, które są właściwe w każdej sprawie cywilnej i karnej z wyjątkiem tych, które są wyraźnie przekazane innemu organowi
      • Sądy grodzkie – są to wydziały sądów rejonowych, nie są odrębnymi sądami powszechnymi
      • Sądy szczególne – mają kompetencje określone w sposób szczególny w ustawach prawnych, np. sąd wojskowy (szczególny sąd karny); NSA (nie spełnia warunków sądu szczególnego a jego kompetencje są wymienione w ustawie)

Nadzór judykacyjny nad sądami wojskowymi i administracyjnymi sprawuje Sąd Najwyższy (nad sądami powszechnymi również).

  • Instancje – sądy okręgowe à apelacyjne (rejonowe) à Sąd Najwyższy (nie jest on sądem ani szczególnym ani powszechnym. W 1968 roku stał się najwyższą instancją dla sądów powszechnych i szczególnych).
    • Sądy wyłącznie w znaczeniu formalnym (sądy polubowne i koleżeńskie – powoływane w organizacjach społecznych i uczelniach)
    • Sądy w znaczeniu materialnym (np. Trybunał Stanu – ustawa nie nazywa go sądem, chociaż sprawuje wymiar sprawiedliwości).
  • Pozasądowe organy orzekające: np. Izba Morska, sądy polubowne, samorządowe kolegia odwoławcze; są specjalnie powołane do rozstrzygania danych konfliktów; podobnie jak sądy mają specjalnie, podobnie ukształtowaną organizację i zakreślone kompetencje; brak im pełnych gwarancji niezawisłości, nie orzekają w imieniu państwa i często mają uproszczoną procedurę.
    • Niesądowe organy orzekające (są wymieniane przez niektórych autorów jako odrębna grupa; są to organy administracji państwowej, która na marginesie swojej działalności zajmuje się rozstrzyganiem konfliktów prawnych, np. Urząd Miar, organizacja administracji kolejowej).

Post Author: admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *