Prawa przedmiotowe i podmiotowe

Mianem prawa przedmiotowego określany jest, niezależnie od sposobu powstania, całokształt obowiązujących norm bądź przepisów prawnych o cechcach generalności i abstrakcyjności, które są podstawą decyzji jednostkowych nadawanych przez podmioty stosujące prawo.

Pojęcie prawa podmiotowego jest w nauce prawa bardzo kontrowersyjne. W szczególności w sposó zróżnicowany przedstawiana jest relacja między prawami podmiotowymi a uprawnieniami.

  1. Prawami podmiotowymi są nazywane uprawnienia o szczególnej doniosłości dla obywateli. W tym ujęciu nie każde uprawnienie uzyskuje miano prawa podmiotowego. Występują one przede wszystkim w nauce prawa konstytucyjnego, ustrojowego, politycznego i publicznego. Chodzi tutaj o tzw. prawa podmiotowe o charakterze publicznym, np: prawo wyborcze, wolność zgromadzeń, słowa, wyznania.
  2. W opracowaniach cywilistycznych upowszechniło się rozumienie praw podmiotowych jako normy lub zespołu uprawnień. Innymi słowy prawa podmiotowe to przyznanaprzez normę cywilno- prawną na rzecz podmiotu możność postępowania w określony sposób (zgodnie z dyspozycją, czyli zgodnie z treścią tego prawa wskazaną w normie).

Mamy 3 podstawowe prawa podmiotowe:

  1. Teoria woli. Na gruncie tej koncepcji prawa podmiotowe to przyznanie przez porządek prawny władztwa woli, tzn. podmiot prawa w granicach zakreślonych przez prawo podmiotowe może kierować swoim postępowaniem wedle własnej woli. Może więc kształtować własne zachowanie oraz innych podmiotów prawa w sposób odpowiadający jego wolnej woli, oczywiście w granicach zastrzeżonych ustawami. Podstawowy zarzut stawiany tej toerii jest taki, że nie można scharakteryzować prawao podmiotowego jako władztwa czy woli podmiotu prawa skoro prawa podmiotowe mają osoby, które woli swej w ogóle oświadczać nie mogą, np: dzieci, osoby chore psychicznie.
  2. Teoria interesu. Zgodnie z tą teorią prawa podmiotowe to prawnie chroniony interes. Opiera się ona na założeniu dość oczywistym, że każdy podmiot ma określone interesy i zmierza do ich zrealizowania. Prawo podmiotowe określa tutaj, które z tych interesów mogą być osiągane i zyskują ochronę prawa. Mówiąc inaczej prawami podmiotowymi nazywane są interesy chronione przez prawo przedmiotowe.
  3. Teoria mieszana. Wskazuje się zarówno na element władztwa woli jak i element interesu chronionego przez prawa przedmiotowe. Prawo podmiotowe jest zatem rozumiane jako chroniona przez porządek prawny możliwość zaspokojenia swojego oznaczonego interesu zgodnie z wolą podmiotu lub zgodnie z wolą prawnie uznanego następcy tego podmiotu, np. spadkobiercy.

Koncepcje prawa przedmiotowego do prawa podmiotowego:

  1. Prawo podmiotowe jest pierwotne w stosunku do prawa przedmiotowego. Zgodnie z takim poglądem podmioty prawa mają określone prawa podmiotowe niezależnie od postanowień prawa przedmiotowego (prawo naturalne, nezbywalne). Są to więc prawa człowieka włączając do nich prawa polityczne z zaznaczeniem,że praw tych nikt jednostki ludzkiej pozbawić nie może.
  2. Pierwotność prawa przedmiotowego wobec prawa podmiotowego. Nie uznaje się tutaj istnienia praw podmiotowych, które byłyby prawami przyrodzonymi osoby ludzkiej niezależnymi od postanowień prawa przedmiotowego. Przedstawiciele tej teorii twierdzą, że prawa podmiotowe są nadawane przez prawa przedmiotowe. Wynika stąd, że podmioty prawa posiadają określone prawa przedmiotowe tylko wtedy, gdy wynikają one z obowiązujących przepisów prawnych.
  3. teoria negująca istnienie praw podmiotowych:
    1. solidaryzm społeczny. Prawa podmiotowe to pewna koncepcja metafizyczna. Twierdzą oni bowiem, że istnieją tylko reguły prawne, które wyznaczają podmiotom prawa ich funkcje społeczne.
    1. Normatywizm prawniczy Hansa Kelsena. W ujęciu normatywistów prawa podmiotowe utożsamiane są z prawami przedmiotowymi. Prawo podmiotowe nie jest prawem różnym od prawa przedmiotowego, lecz samym prawem przedmiotowym o ile zwraca się ono z ustawionym przez nie skutkiem naruszenia prawa ku pewnemu podmiotowi.

Reasumując, z punków widzenia negująych istnienie prawa podmiotowego powstaje następująca konkluzja: prawa podmiotowe to zespół reguł postępowania wynikających z obowiązujących przepisów prawa.

Post Author: admin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *